Hoe om te gaan met nieuws

Een lees & kijkwijzer

Natuurlijk is het corona-virus het onderwerp van alle nieuwsmedia. Sterker nog, het is zo’n beetje het enige onderwerp waarover de krant, de radio en de tv over publiceren. Begrijpelijk, want natuurlijk wil iedereen zo goed mogelijk op de hoogte blijven van wat er speelt. Zo spraken we deze week een oververmoeide redacteur die vertelde dat de kijkcijfers meteen daalden zodra er een niet-corona onderwerp werd behandeld. Corona scoort, dus ook vanuit dat oogpunt wordt er een stroom aan doorlopend nieuws geproduceerd. En lang niet altijd even nuttig, handig of relevant. Soms zelfs behoorlijk speculatief. 

Zo stelde de wetenschapsjournalist van de Volkskrant de -op zich terechte- vraag hoeveel mensen er uiteindelijk aan de ziekte zouden kunnen overlijden. Het enige juiste antwoord op die vraag is nog steeds: we weten het niet. En eerlijk is eerlijk, daarmee opent het artikel ook. Om vervolgens voluit te speculeren met mitsen, maren, aannames, en slagen om de arm om uiteindelijk uit te komen op ‘De coronakoorts covid–19 kan in Nederland duizenden, maar ook een half miljoen mensen het leven kosten’. Nogal een bandbreedte! En het artikel is geen uitzondering, overal wordt (ook door experts) volop geschat, georakeld en gegoocheld met cijders en statistieken. 

Daarom een leeswijzer aan de hand van enkele nieuwsberichten uit gerenommeerde kranten van afgelopen week.

“Al die factoren zijn onbekend, maar we maken toch een voorzichtige inschatting.” 

Stop met lezen of luisteren. Als er veel onbekende factoren zijn is elke inschatting flauwekul. 

“De eerste cijfers die uit onderzoeken naar voren komen wijzen uit dat…” 

Probleem is dat de eerste cijfers nooit stand houden. En je kunt er dus nauwelijks conclusies aan verbinden. 

“Ook hier geldt dat naar men aanneemt…” 

We hebben, zeker als non-experts, heel weinig aan wat ‘men’ aanneemt. 

“Naar wat epidemiologen aannemen..” 

De epidemiologen rollen zo’n beetje elke avond schuimbekkend met elkaar over het scherm, briesend van gelijkhebberij. Er bestaat geen communis opinio. Wij nemen aan dat het RIVM op dit moment de enige relevante aannames doet en adviseren u hetzelfde te doen. 

“In het gunstigste geval…” of “In het ongunstigste geval….”

Doorhalen wat niet van toepassing is.

“Ook om dat enigszins in perspectief te plaatsen…”

Eigenlijk ontbreekt dus de grondslag, maar we gaan toch wat proberen te roepen. 

“Die cijfers kunnen uiteindelijk lager of juist hoger uitvallen” 

’t Kan dus vriezen, maar ook dooien.

“Laten we even aannemen dat…”

“Dat is waarschijnlijk wederom een overschatting…”

“Dan kan het schatten beginnen…” 

Natte vingerwerk dus. Valt geen zinvolle conclusie aan te verbinden.

“Het valt niet uit te sluiten dat er op 1 april zo’n 25.000 bevestigde besmettingen zullen zijn.”

Klopt, maar het valt ook niet uit te sluiten dat het er meer of juist minder zijn. 

Toegift: 

“XX, verbonden aan YY University, is bekend van publicaties in onder meer Nature en Science. Hij is ingenieur en bioloog. Maar: „De combinatie van grafisch ontwerp, data-interpretatie en wetenschapscommunicatie is mijn specialiteit.”

Onze specialiteit is het rangschikken van woorden en alinea’s, maar ons ontbreekt het aan de noodzakelijke bagage om inhoudelijk commentaar te geven. Daarom doen we dat ook niet.

Tot slot: voor wie een indicatie wil van het aantal doden bij een pandemie kan ook gewoon afgaan op het scenario dat het Analistennetwerk Nationale Veiligheid (waarin o.a. het RIVM deelneemt) in 2016 publiceerde in het zogenaamde Nationaal Veilgheidsprofiel (NVP). Daar lezen we bij het ‘Worst case scenario grieppandemie -ernstig’ dat het aantal doden wordt geschat op ruim 14.000, en het aantal ziekenhuisopnames tussen de 40.000 en de 50.000. 

Bron: Nationaal Veiligheidsprofiel 2016
Een All Hazard overzicht van potentiële rampen en dreigingen die onze samenleving kunnen ontwrichten

(Als scenario binnen het NVP zijn een milde en ernstige grieppandemie uitgewerkt. Een dergelijk scenario is representatief voor het hele spectrum aan infectieziekten die bedreigend kunnen zijn voor de nationale veiligheid als het gaat om oorzaken, factoren, mechanismen, gevolgen en capaciteiten.)

Geef een reactie